අමෙරිකා - ඉරාන ගැටුම් හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල ඩොලර් 95 ඉක්මවමින් සීඝ්‍රයෙන් ඉහළට!

අමෙරිකානු සන්නද්ධ බලකායන් විසින් ඉරානය තුළ පිහිටි ඉලක්ක වෙත එල්ල කරන ලද නව හමුදා ප්‍රහාර මාලාවත් සමඟ මැදපෙරදිග කලාපයේ භූ-දේශපාලනික නොසන්සුන්තාවය අතිශය දරුණු මට්ටමකට වර්ධනය වී ඇති අතර, මේ හේතුවෙන් ලෝක වෙළඳපොළේ බොරතෙල් මිල සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යමින් පවතින බව වාර්තා වෙනවා.

ජූනි 10 වැනිදා වන විට බොරතෙල් මිල සියයට 1ක පමණ සුළු වර්ධනයක් පෙන්නුම් කළ ද, අද (11) උදෑසන වන විට තත්ත්වය තවත් උග්‍ර වෙමින් බොරතෙල් බැරලයක මිල එකවරම අමෙරිකානු ඩොලර් 2කට වඩා වැඩි අගයකින් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

ඒ අනුව බ්‍රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 95.40 දක්වාත්, අමෙරිකානු WTI බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 92.63 දක්වාත් සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් තිබෙනවා.

පසුගියදා අමෙරිකානු 'ඇපාචි' (Apache) ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටර් යානයක් බිම හෙළීමට ඉරානය කටයුතු කිරීමත් සමඟ, ඊට දැඩි ප්‍රතිචාර දක්වන බවට අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රතිඥා දුන්නා.

සාම ගිවිසුමකට එළඹීම ප්‍රමාද කිරීම හේතුවෙන් ඉරානයට "විශාල වන්දියක් ගෙවීමට සිදුවනු ඇති" බවට ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සිය 'Truth Social' ගිණුම හරහා කළ අනතුරු ඇඟවීමෙන් පසු අමෙරිකානු හමුදාව මෙම ප්‍රහාර මාලාව ආරම්භ කළා.

මෙයට සමගාමීව, අමෙරිකාවේ බොරතෙල් සංචිත පසුගිය සතියේදී බැරල් මිලියන 7.2ක දැවැන්ත ප්‍රමාණයකින් පහත වැටීම ද ගෝලීය වෙළඳපොළේ තෙල් සැපයුම සීමා වීමට (Supply tightening) ප්‍රධාන හේතුවක් වුණා.

අමෙරිකාවේ අඛණ්ඩ ප්‍රහාරයන්ට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ලෝකයේ සමස්ත තෙල් සහ ගෑස් ප්‍රවාහනයෙන් පහෙන් එකක් (සියයට 20ක්) සිදුවන සුවිශේෂී උපායමාර්ගික නාවික මාර්ගය වන 'හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය' සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමීමට ඉරාන ඉහළම ඒකාබද්ධ යුධ අණදෙන මූලස්ථානය අද (11) පියවර ගෙන තිබෙනවා.

එම සන්ධිය හරහා ගමන් කිරීමට උත්සාහ කරන ඕනෑම වාණිජ හෝ තෙල් ප්‍රවාහන නැවකට ප්‍රහාර එල්ල කරන බවටයි ඉරානය දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් කර ඇත්තේ.

කෙසේ වෙතත්, අමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් මාධ්‍ය වෙත ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ඉරාන බලධාරීන් සමඟ සිදුවූ සෘජු සාකච්ඡාවලින් පසුව අමෙරිකානු බෝම්බ හෙලීම් නුදුරේදීම නතර වනු ඇති බවයි.

එමෙන්ම හෝර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ සැබෑ පාලනය පවතින්නේ ඉරානය සතුව නොව අමෙරිකාව සතුව බවත්, අමෙරිකානු හමුදා ආරක්ෂාව යටතේ බොරතෙල් බැරල් මිලියන 100කට අධික ප්‍රමාණයක් රැගත් වාණිජ නැව් 200කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මේ වන විටත් ආරක්ෂිතව එම සන්ධිය හරහා ගමන් කරවා ඇති බවත් ට්‍රම්ප් කියා සිටිනවා.

අමෙරිකානු මධ්‍යම අණදෙන මූලස්ථානය (US Central Command) පවසන්නේ තමන් ස්වයං-ආරක්ෂාව උදෙසා මෙම ප්‍රහාර එල්ල කළ බවයි.

කෙසේ වෙතත්, මෙම යුධමය වාතාවරණය හේතුවෙන් ආසියානු කොටස් වෙළඳපොළවල් (Asian stocks) අද දිනයේ විශාල බිඳවැටීමකට ලක්ව ඇති අතර ගෝලීය ආර්ථික වර්ධනය මන්දගාමී වීමේ සහ උද්ධමනය යළි හිස එසවීමේ දැඩි අවදානමක් මතුව ඇතැයි විදෙස් මාධ්‍ය පෙන්වා දෙනවා.